CULTURA

Renderse a Wilco

O venres 4 de novembro, Wilco tocaron en Vigo. Entre o público había moitas canas, calvas e camisas a cadros. Xente educada e sentada, moi lonxe do que se supón habitual no rock. Pagaron 40 euros e, quizais en consecuencia, aplaudiron a rabiar dende as primeiras notas. A actitude cara o grupo non era normal. Se ben Wilco non son un grupo normal, alí respirábase algo semellante ó fervor relixioso. E non creo, para nada, que o caso deste concerto fora algo especial. Cos grupos que amamos, como coas persoas, queremos sentirnos únicos, e seguramente a resposta da xente vén sendo a mesma en cada concerto desta xira. É comprensible. O problema é que fixeron do especial o habitual. É un espectáculo perfecto, incontestable. Pero se o deixamos aquí, se nos rendemos tan pronto, falar deles non tería ningún interese.

Jeff Tweedy no concerto de Vigo

Hoxe en día, Wilco son probablemente o grupo de rock máis importante do mundo. Dende o seu primeiro disco (A.M., de 1995) pasaron moitas cousas. A música cambiou. A importancia (económica) pasou dos álbums ós directos, xa que o acceso á música gravada tornou (para que negalo) gratuíto. A creación e a edición son moito máis accesibles. E os grandes grupos xa non venden millóns de copias, nin teñen coleccións enormes de singles número 1 nas listas. Hoxe un grande grupo non enche estadios como os Beatles. Hoxe Wilco enchen portadas, de prensa especializada e xeralista. Arredor deles, ou arredor do seu líder Jeff Tweedy, hai unha aura que semella de mito. Están en boca de todos, e cando se fala tanto de alguén hai que ter coidado e separar o ferro da palla. Esquecer o síndrome “eu coñecíaos dende o principio (e eran mellores)” que moitos sufrimos cando o noso grupo favorito pasa a ser o favorito de todos. Volver ó que é importante: a música.

The Whole Love, o último disco de Wilco (e primeiro na súa propia discográfica dBpm), está bastante ben. Pero dá pé a falar do que se perdeu no camiño que percorreron ata converterse no que son. No concerto, sonaron ata oito temas deste último álbum, máis que de ningún outro. Temas interpretados brillantemente, claro. Pero para min son algo máis frío, menos vibrante. Sei que algúns nos comportamos como masoquistas nos concertos, esperando escoitar os temas que xa sabemos de memoria, pero non creo que este sexa o caso. A diferencia está simplemente nesa sensación (que ninguén escolle) de poñer a pel de galiña, que “Ashes of american flags” consegue comigo e “Black moon” non.

Medrando

Wilco medraron cambiando o revestimento das composicións de Jeff Tweedy

Cando se fala do que fai bos a Wilco, sempre se mira cara a fusión de tradición e vangarda , cara a asimilación dunhas raíces e a vontade de levalas máis lonxe (moitas veces repetíndoo como un mantra). Wilco medraron cambiando o revestimento das composicións de Jeff Tweedy, pero el demostra coas súas xiras en solitario que as súas cancións aguantan por si soas, cunha guitarra e unha armónica. Hai insistencia en comparalo cos grandes singer-songwritersamericanos: DylanYoung, Springsteen. Como eles, conta historias, transmite, honesto e real. Pero é dunha xeración ben distinta, e á tradición da que poden beber todos (o folk, o blues) el suma a do punk (máis clara con Uncle Tupelo, o seu grupo anterior), o krautrock, o noise ou a electrónica. E, quizais máis que todos eles, tocou o pop máis puro dende o comezo da súa traxectoria.

En Vigo sonaron “Box full of letters”“Monday” e “Outtasite/Outtamind”, exemplos dunha sinxeleza (da xuventude, quizais) que quedou atrás dalgunha maneira. Non había daquela carga conceptual na música de Wilco. O peso crecente da experimentación con novos sons fíxoos máis grandes, pero tamén os levou a un punto de non retorno. O seu debut A.M. é un disco notable e bastante esquecido ata polos propios membros do grupo, que non tocan habitualmente as súas cancións. Pero a música, se ben non é nada novo, é fresca, honesta, e emocionante. Se se menosprecia é polo que veu despois, imaxino. Being there (1996), no que entrou o multiinstrumentista Jay Bennett, comeza con «Misunderstood», que funciona como declaración de intencións. O tema empeza cun ruido crú entre o que se abren paso unha guitarra acústica e un piano, tocando só dous acordes. A parte final do tema, que perfeccionarían despois en directo, é de catarse eléctrica brutal, rompedora. E logo, comeza «Far, far away», unha balada acústica que volve ás súas raíces. Durante dezanove temas saltan dun estilo a outro sen que o eclecticismo sone incoherente, o cal é unha das claves do talento de Wilco.

A formación despois de Being There

Logo veu o proxecto Mermaid Avenue, dous volumes de cancións (de 1998 e 2000) nos que colaboraron con Billy Bragg poñendo música, cada un pola súa conta, a unhas composicións de Woody Guthrie das que só quedaba a letra e as súas anotacións. Bob Dylan conta nas súas Crónicas que non se atreveu a musicar esas cancións. Eles si, e conseguiron que o reto saíra ben. Son respetuosos e o material é moi interesante por ambas partes. Ata se converteu no albúm máis vendido de Bragg, de Wilco e de Guthrie. Entrementres, apareceu Summerteeth(1999), o seu disco máis pop. Aínda sendo moi directo, o son comezaba a volverse máis experimental, con novos instrumentos e arreglos (por influencia de Bennett, principalmente) lonxe xa do alt-country que aínda se lles enmarcaba.

A pesar de todo, nese momento Wilco non tiñan o status que teñen agora. De feito, estaban bastante lonxe de telo, e as cousas cambiaron con Yankee Hotel Foxtroto seu disco de 2001O documental I am trying to break your heart (Sam Jones, 2002) retrata maxistralmente o proceso polo que o álbum viu a luz. Estivo cheo de problemas: Reprise, a súa discográfica, rexeitouno por anticomercial, e eles quedaron sen contrato. O álbum filtrouse antes de que eles atoparan outro selo, e decidiron colgalo na súa web. Firmaron con Nonesuch Records e converteuse nun éxito de crítica e vendas. Jay Bennett (coautor de moitos dos temas do disco) foi expulsado do grupo por desencontros con Jeff Tweedy, que comezaba a ter como man dereita a Jim O’Rourke (na altura, membro de Sonic Youth). Ese álbum «anticomercial» era innovador dunha maneira moi radical. As cancións sonan espidas, porque os arreglos son sutís. Partindo do máis básico (as cancións, de poucos acordes e melodías moi naturais), uns músicos marabillosos levan todo a outro nivel sen alardes de virtuosismo, e utilizando o ruido como outro instrumento máis. Dá a sensación de ser o máis sinxelo e o máis enrevesado ó mesmo tempo.

Despois dun fenómeno como ese, o grupo empezaba a cargar cunha forte presión enriba. Tiñan que manter as cifras e a credibilidade artística. E tiraron precisamente cara a vangarda, máis aínda que en Yankee Hotel Foxtrot. A ghost is born(2004) é un disco que xoga tamén co ruido e cos saltos do luminoso ó violento. É máis rock que o anterior, e Tweedy toca case todas as guitarras en vez de rodearse de alguén máis virtuoso. É un deses discos que, a pesar de ser variados en estilo, teñen unha aura común, un sentimento que se prolonga dun tema a outro e no que a rabia parece loitar por abrirse paso entre cancións delicadas, co piano máis presente que nunca no son do grupo. Foi un éxito de novo. Na xira deste álbum debutou a formación actual de Wilco, pero antes diso Tweedy pasou por unha clínica de rehabilitación pola súa adicción ós calmantes.

Deixando de medrar?

Nun directo da súa última xira americana

O Jeff Tweedy de hoxe parece un home sereno e calmado. Leva vinte anos coa mesma muller, ten dous fillos moi riquiños cos que ten un grupo, é unha figura respetada a nivel artístico e non ten problemas de diñeiro. Os seus problemas coas migrañas, que deron lugar á súa adicción, parecen ter quedado atrás. Tamén os seus problemas cos outros membros de Wilco (outra constante no grupo), porque a mesma formación leva xa sete anos funcionando sen cambios, se ben o falecemento de Jay Bennett en 2009 devolveu a atención cara aquelas disputas. Xa que logo, a rabia coa que cantaba nos directos que se ven en I am trying to break your heart apagouse pouco a pouco. Hai quen di que pasou o mesmo coa súa capacidade compositiva a partir de A ghost is born. Sky blue sky (2007) non é, como se ten dito, un disco conservador. Non hai nel vontade rupturista como nos dous álbumes anteriores, pero é que o sentimento deste álbum é outra cousa (e rompe, precisamente, con eses dous discos). É un disco pausado, de medios temposreflexivo. É fácil facer o paralelismo coa vida de Tweedy: xa non hai violencia, xa non hai ruido, pero tampouco é unha volta ós comezos. A pesar da irregularidade deste álbum, o camiño levounos cara asentarse como unha maquinaria perfecta en directo, a mesma que agora arrasa nesta xira. Non se aprecia tan ben no disco en directo Kicking Television como no documental Ashes of american flags (Brendan Canty e Christopher Green, 2009), con concertos arredor da idea (e das imaxes) dunha América profunda que está a desaparecer e na que están as orixes da súa música.

Foi nesta época na que vin a Wilco por primeira vez, no Pazo de Congresos de Compostela. E daquela si que tería pasado unha semana aplaudíndolles. É impresionante ver a un grupo no que calquera pode tomar as rendas. O caso de Nels Cline é o máis claro: é un virtuoso, e el fai que se note cos seus solos e os seus alardes, cambiando de guitarra case en cada tema. Iso como parte do espectáculo, claro, porque tampouco dá unha nota de máis. Pero os outros casos son aínda máis fascinantes (porque non alardean). Non hai no mundo moitos baterías como Glenn Kotche, capaz de saltar da contención á complexidade segundo faga falta na canción (e en Wilco fai falta moi a miúdo). Mikael Jorgensen e Pat Sansone son fundamentais para encher os directos de Wilco de todos os detalles e instrumentación que hai nos álbumes de estudo. E John Stirratt, o único que estivo aí dende o principio, evolucionou e medrou co son do grupo, ata converterse nun baixista xenial. Calquera deles ten unha traxectoria en formacións paralelas (The Autumn DefenseLoose Fur) que demostra o seu talento por si mesmos.

Wilco en The Loft, o seu local

O problema é que esta formación leva xa tres discos nos que deberían terse consolidado. E, se ben aumenta a veneración polos seus concertos e o nivel de popularidade da banda, Wilco (the album) (2009) foi probablemente o seu disco menos inspirado. É certo que The whole love(2011) é unha melloría, un disco moi agradable e con moi bos temas pop. Quizais recuperando a sinxeleza do principio. Pero hai grupos ós que non se pode evitar esixirlles máis. E por iso non debemos caer tan facilmente e permitir que nos enganen. Eles téñeno máis fácil que nunca, e se como ouvintes profundizamos na súa discografía é normal velos acomodados. Iso si, cada vez que Jeff Tweedy abre a boca esquezo os meus argumentos. Esa voz ten unha calidez, unha capacidade para transmitir e emocionar, que explica que tantos nos teñamos rendido a Wilco, condicional ou incondicionalmente.

Cibrán Tenreiro

Estudante de Comunicación Audiovisual e batería do grupo Monstruo.
Artigos relacionados

Deixa un comentario

Únete ao debate!
A publicación de comentarios está suxeita a moderación.

Deixa unha resposta

Algúns dereitos reservados - Tempos Dixital 2011