Marta Pérez Pereiro. Por que un blog tendo a posibilidade de romperlles a cabeza aos alumnos nunha aula con liberdade de cátedra?

Arturo Casas. O blog naceu porque tiña a expectativa de impartir un curso de mestrado sobre blogs e pareceume que non estaría mal pasar á experiencia de ter un. Era o abraio que sentía ao ver o nivel de debate que había nalgúns lugares e, de maneira moi significativa, no blog de Marcos Valcárcel, As uvas na solaina, onde me parecía que había un ambiente goliardesco, bastante masculino, por outra banda, pero á vez moi socrático, de debate, moi simposíaco, como se todo o mundo estivese a bastante distancia pero a certas horas da noite especialmente lúcidos, bébedos (ri) e coa lingua moi solta. De tal maneira que era o sitio en que atopaba máis verdade.

M.P.P. Supóñolle o atractivo como relato para alguén que traballa coa literatura.

Un blog ten elementos dramáticos, nos que os personaxes asumen roles teatrais

M.P.P. E foi virando a autor?

A.C. Foi virando a autor, si. Sobre todo, porque fun autor, fun poeta e coa escrita no blog volvín experimentar esa sensación algo vergoñenta do pracer da escrita, de traballar a palabra e a linguaxe e as ideas. E tiña iso algo esquecido.

M.P.P. Nese sentido, hai unha cuestión da que falaba nos posts, a de facer unha separación entre o blogueiro que escribe fóra e a que só escribe no blog. Cre que hai unha diferenza entre certo exhibicionismo e o amor pola escrita?

A.C. Creo que todo escritor ten algo de narciso, no momento en que un quere amosar algo que fixo. Pero efectivamente creo que hai unha especie de blogosfera de consumo, fática, simplemente de establecemento de contacto, que ten que ver coa idea da inmediatez de dicir onde estás, que estás facendo, que les, con quen saíches. Ten que ver coa tradición da diarística, sobre todo da diarística da intimidade, non da diarística pública que tamén existe en determinados países, como Francia. Pero si que é certo que determinados sectores da blogosfera, diría que e arredor dun 90%, pertencen a ese sector de escritura perfectamente trivial.

M.P.P. Entón nunca tirou unha desas fotos adolescentes de enfocarse desde arriba que tanto saíron nun tempo nos blogs.

A.C. Non, non. Pero iso está ben, porque sacar unha foto desde arriba empequenece a estatura moral do individuo (risas).

M.P.P. Agora fanse máis fotos frontais, cos teléfonos móbiles. Ten Iphone?

A.C. Non.

M.P.P. Ten facebook?

De facebook fago un uso puramente perverso para buscar cousas singulares, fotos de amigos

M.P.P. E twitter?

A.C. Tampouco. Sempre preferín un ritmo máis pausado, un ritmo máis analítico que non atopo. Twitter interésame por esa dimensión da mínima expresión que é tan do noso tempo, o relato reducido ao mínimo, ese ritmo case explosivo. Estou convencido de que se me metese, acabaría pillado. Pero creo que non me vou meter nunca.

M.P.P. Que vantaxe ten o blog logo?

A.C. Están as fotografías, a pintura, en fin, toda a parte visual que ademais se pode manipular. De feito a medida que avanzaban eses doce meses en que tiven o blog fun entrando por esa vía de manipular, de facer xogos. E logo está a música, a banda sonora do blog. O blog era tamén unha especie de enciclopedia para entender o país, a conxuntura. Por iso pasar todo aquilo a libro non deixa de ser unha poda un pouco truculenta que ademais supuxo prescindir dos comentarios, unha parte importantísima.

M.P.P. Non estamos un chisco obsesionados co papel? É unha das cousas que se pregunta tamén no blog.

A.C. Estamos algo obsesionados con documentar todo. Son os signos do tempo. Creo que na universidade de maneira moi particular estamos moi obsesionados con planificar un futuro que cando chega xa o temos que someter a memoria. Cando chega o futuro que planificamos xa temos que elaborar a memoria do que pasou. Está unha sensación de que vivimos nun presente intanxible, porque no momento que chegamos xa temos que prepararnos para dicir como nos foi. Estamos documentando permanentemente a fase previa e a fase ulterior, e esa obsesión resta vida.

M.P.P. Aínda así é unha mágoa que non poidan perdurar determinadas cuestións do blog como o uso do humor. “Anunciacións”, un dos posts recollidos en Alusión, é unha boa mostra.

A.C. Teño unha vocación un pouco inglesa do humor, de tal maneira que sempre teño unha mirada un pouco cómica sobre a realidade, e o blog favorecía iso. Teño rido ata escachar lendo blogs. Tamén teño sorrido, que é outra dimensión. Falo como testemuña, como persoa que pasou por iso. Non falo do meu porque ti estás dentro, estás na cociña preparando. Intentei explorar bastante nesa dirección. Este libro estaba cheo tamén de falsas noticias, de parodias, inventei personaxes que non existen, libros publicados e autores que tampouco, o mesmo que traducións, chega un momento en que a propia noción de realidade entra nun certo desequilibrio. Recoñezo que moita xente é moi contraria a que o discurso político que, en certa medida estaba no blog, teña tamén un contrapunto humorístico. Existen esta posición e recoñezo que é seguramente unha posición maioritaria no noso país.

M.P.P. Ese discurso político de Efémeras Lándoas mantivo unha liña constante de observación da realidade, con especial atención á relación entre o goberno e a cultura galega.

O poder sempre trata con prevención o mundo cultural porque, pola súa propia natureza, este non está cómodo na cuadrícula. 

M.P.P. O pobo sabe isto?

A.C. O pobo xa non existe.

M.P.P. Falamos entón de “comunidades”, do sentido de comunidade?

A.C. Comunidades… hai unha reacción no sentimental e no emocional moi forte pero insuficiente desde unha perspectiva de acción política e de eficacia. En xeral, o mundo cultural galego nunca soubo combinar de maneira eficaz, de maneira feliz, os programas a longo e medio prazo co efectismo do momento. Unha das cousas que habería que resolver é esa tendencia a descoidar os obxectivos a medio e longo prazo. Pero estamos a falar de cuestións que tamén pasan noutros ámbitos, o 15M e os movementos semellantes no mundo, os que conduciron á revolución no norte de África… creo que confiaron excesivamente nunha dialéctica negativa, nun non, e esquecéronse de considerar que é necesario un programa de intervención directa no ámbito político. Hai que pasar do social ao político.

M.P.P. Galicia é unha sociedade líquida ou aínda estamos noutro lugar?

A.C. Ao paso que levamos, imos ser unha sociedade gasosa! Creo que líquidos somos todos, porque obviamente os bloques en que estamos afeitos a considerar o mundo, a realidade, a historia, son cousas que deberíamos superar. Entendo que fan falta novas linguaxes. Que pasan pola política e pola cultura. E unha desas linguaxes que me parece máis interesante é a do igualitarismo, que defende a filosofía política de Jacques Rancière ou daqueles que están pensando que significa ser suxeito a estas alturas da historia. Que tipo de subxectividade podemos poñer a dialogar coa historia no século XXI e que nocións poden suplir as carencias dinamizadoras que tiveron no seu tempo as ideas de nación, as ideas de pobo, que probablemente hoxe perderon bastante percorrido, en termos culturais e en termos políticos.

M.P.P. Temos que darlle a volta a aquela frase de Bill Clinton, “it’s the economy, stupid!” para retomar o camiño da política?

A.C. Coincido cunha liña de reflexión que desenvolve Chantal Mouffe cando di que hai que regresar, máis ca á política, ao político. E significa aceptar que o conflito existe sempre, que hai que buscar solucións pactadas.

Houbo un tempo no que parecía estar claro qué era esquerda e qué era dereita en política. O principal sinal de identidade da esquerda era a procura da igualdade (civil, política, social, económica, de xénero) entre todos os cidadáns e cidadás. Procura que podía intentarse destruindo o sistema capitalista (esquerda revolucionaria) ou loitando dentro dese sistema por aminorar efectivamente as desigualdades e as carencias da maioría da xente (esquerda reformista). Pero, polo que vén sucedendo nas últimas décadas en Europa, e sobre todo dende que empezou a actual crise, ese tempo de claridade pasou, se cadra para non volver.

Xa é un lugar común nos comentarios da actualidade económica afirmar que as fondas turbulencias que está a padecer o sistema capitalista foron provocadas polos excesos especulativos e as fraudes masivas de grandes axentes financieiros e que as consecuencias non as pagan eles senón as masas de asalariados e autónomos que nada tiveron que ver na xestación da desfeita. E é certo. Co agravante de que os poderes políticos e económicos, armados coa falacia de que non se pode facer outra cousa que ofrecer máis e máis sacrificios humanos no altar dos deuses dos “mercados” para calmalos, están aproveitando a coxuntura para dirixir unha brutal ofensiva contra o conxunto de normas e prácticas que, conseguidas gracias ós esforzos das esquerdas do pasado durante máis dun século, garantían unhas cotas relativamente aceptables dos niveis de vida e de protección social en sectores amplos das sociedades europeas. A negativa a emprender políticas keynesianas que abrirían unha saída menos lesiva da crise só pode explicarse pola vontade de que esta se salde cun cambio drástico das regras de xogo que implique un grave retroceso á época anterior á II Guerra Mundial nas relacións entre empresarios e traballadores e entre o Estado e a sociedade no que atinxe á distribución do produto social e á aplicación de partes dese produto a fins asistenciais e formativos de accesibilidade universal.

Pode entenderse que as forzas políticas de dereita e centro-dereita se apunten con entusiasmo a este empeño, aínda ó custo de economías moi contraídas a medio prazo (e polo tanto menos rendibles tamén para o núcleo duro da base social das dereitas) e dunha posible resurrección das agudas loitas sociopolíticas do pasado. Pero o que resulta moito máis difícil de comprender é que opcións políticas que seguen a chamarse de esquerda reformista fagan o mesmo e ás veces, como aconteceu co goberno de José Luis Rodríguez Zapatero en España, mesmo ultrapasen pola dereita coa contundencia antisocial das súas medidas ós adalides dun capitalismo inmisericorde. É verdade que seguen a existir forzas propiamente de esquerdas que actúan como tales e que non faltan as reaccións populares de protesta contra as políticas de “axuste”. Pero as primeiras son minoritarias nuns casos ou incluso marxinais noutros e as segundas, orfas de dirección e de organización axeitadas, de momento acaban esgotándose sen conseguir ningún obxectivo. As “esquerdas” que contan polo de agora, as que encadran en partidos e sindicatos á maioría das persoas políticamente activas que se contan entre os prexudicados, están a colaborar obxectivamente co fundamental da nova ofensiva capitalista.

¿Cómo explicarmos isto? Intentarei expoñer no que segue as diferentes causas que, na miña opinión, veñen contribuindo a este resultado de hexemonía política e ideolóxica das novas dereitas e da conseguinte submisión mental e práctica das pseudoesquerdas de hoxe.

Hai unha primeira causa de fondo, que ven producindo dende o final da II Guerra Mundial cambios estructurais. É a chamada “globalización” na súa dobre dimensión de internacionalización do gran capital e de mundialización completa do sistema capitalista. Na primeira dimensión encádranse fenómenos como a desnacionalización das empresas dominantes en todos os sectores económicos e o predominio (hoxe xa asfixiante) do capital financiero sobre o conxunto da economía. A segunda dimensión levou a que na actualidade non exista no planeta (agás restos marxinais do pasado como Cuba ou Corea do Norte e recónditos recunchos da Prehistoria na Amazonía ou nas selvas de Borneo) ningunha poboación que non estea integrada nunha ou noutra modalidade de capitalismo. E aí está China como paradigma. Pero, como aconteceu sempre dende o seu nacemento, o desenvolvemento capitalista segue a ser desigual tanto no territorial como no sectorial. E isto, para o que aquí nos interesa, ten agora a consecuencia maior dun tremendo efecto boomerang sobre o Primeiro Mundo. (…)

Sobre este escenario incide ademáis outra cara da globalización: a hipertrofia do capital financieiro e a súa autonomía respecto dos poderes políticos. As manobras especulativas dos xestores de enormes masas de capital que atopan máis gañancias a curto prazo nos xogos dos mercados que no investimento produtivo crean graves crises económicas, condicionan as políticas económicas dos gobernos até extremos sen precedentes e, sobre todo, presionan a favor da desregulación e do adelgazamento económico dos Estados coa conseguente perda de recursos para os seus labores de dotación e prestación sociais.

A todo isto súmase a desaparición dunha alternativa sistémica ó capitalismo (mala ou boa, que esa é outra cuestión) de suficiente entidade real. Os notables progresos no nivel de vida das clases traballadoras e a construción do Welfare State en Occidente durante o século XX tiveron como condición necesaria os grandes avances tecnolóxicos e de produtividade e a conveniencia de crear un gran mercado interior. Pero o xigantesco incremento do excedente tamén puido distribuirse doutra maneira menos favorable ós asalariados de darse outro escenario sociopolítico. Por iso a condición suficiente foi a forza e a belixerancia adquiridas polas esquerdas dende o período de entreguerras e nomeadamente a revolución bolchevique e a posterior consolidación e expansión do Segundo Mundo (“comunista”) após 1945. O medo ó contaxio revolucionario e a conveniencia de aplacar ás esquerdas domésticas con substanciosas concesións foron os verdadeiros facedores do Welfare State e do auxe dos valores das esquerda reformista na Europa Occidental. Pero este factor leva vinte anos desaparecido. E sen trazas de reaparecer.  (…)

Pero agora están empezando a alterarse elementos fundamentais do conxunto de factores que fixo posible esa deturpación masiva e profunda das verdadeiras esquerdas na Europa desenvolvida. Albíscase nun horizonte non tan lonxano o retorno de condicións materiais favorables en teoría á formación de programas, organizacións e accións colectivas que se enfronten de verdade ás desigualdades, inxustizas e deterioro nos niveis de vida que derivan do sistema. Mais coas condicións materiais non chega. A experiencia histórica dinos que sobre unha mesma base “material” poden construirse políticas moi diferentes, mesmo antitéticas (lembremos a Alemaña dos anos trinta). Por iso son moitos os escenarios posibles no futuro próximo.

O primeiro escenario é o da rexeneración gradual das falsas esquerdas actuais e a súa unión co pouco que queda das auténticas. Sería unha volta ó statu quo ante, unha sorte de resurrección da auténtica socialdemocracia reformista, que coido moi difícil, sobre todo polas poderosas inercias propias. Sería o primeiro caso na historia en que unha tendencia dexenerada fose quen de avanzar cara atrás sobre a súa propia traxectoria. O que si pode acontecer é que os actuais partidos “socialistas” introduzan correccións menores nos seus programas ou nas súas condutas para mellorar as súas probabilidades de gañar as eleccións, pero nada máis. Este é o segundo escenario: que todo siga básicamente igual durante un tempo que non pode ser infinito.

O terceiro escenario é a aparición e desenvolvemento de novas esquerdas transformadoras que tomen o relevo das vellas con análises, programas e formas organizativas e de acción de novo tipo, axeitados á nova realidade. Isto sería o máis lóxico, aínda que tampouco non será doado, polo menos mentres a situación non se agrave aínda máis. O nacemento de fenómenos como o 15M apunta nesa dirección, pero aínda é moi cedo para saber se estas faíscas prenderán nas bases dalgúns partidos e na sociedade ou acabarán apagándose como aconteceu outras veces. E o cuarto escenario é a eclosión de populismos/fascismos salvíficos que se alimenten dun descontento carente doutros canles que o orienten cara proxectos realmente de esquerdas.

O máis probable é unha mestura dos catro escenarios, nunha contenda entre opcións. Que acabe vencendo unha ou outra no espazo da UE dependerá da potencia relativa que vaian tendo os diferentes factores condicionantes, e moi particularmente da rapidez/lentitude do deterioro das condicións de vida en combinación coa natureza das alternativas dun ou doutro signo que se ofrezan á xente, datos que neste momento é imposible predecir cun mínimo de fiabilidade. Pero quede aquí  a advertencia dalgo que que non debería ser esquecido: a posibilidade dun tráxico retroceso a medio prazo en economía e en valores deixou de ser unha especulacion sen fundamento para convertirse en acantilado real no horizonte contra o que moi ben pode estrelarse o barco do noso actual modo de vida e da nosa democracia. A responsabilidade de evitalo non corresponde só ós “políticos” máis ou menos de “esquerdas”, senón tamén e sobre todo a todas as persoas que, conscientes do perigo, poden contribuir a reconstruir unhas esquerdas sen aspas.

O artigo completo pode consultarse no número 176 de Tempos Novos, de xaneiro de 2012.

Joseph Ghanime

O que faltava no meu Google Calendar era Sábado 28 de janeiro, 19h00, Póvoa do Brolhão.

Quando me falárom do evento, confundim Póvoa de Brolhão com Póvoa de São Julião. Corei de vergonha, mas o palpite era bom – bons livros e vergonha casam bem no meu astrolábio de agouros.

Vai-se de Lugo para a Póvoa pola estrada de Monforte. Em Bóveda vira-se à esquerda, seguindo sempre em frente o sossego dessa chaira. O campanário de uma igreja sobranceia as casas mais altas, que já querem trepar para a serra. O Saa e o Rubim descem em contramão, retalhando a vila em três bairros.

Avançamos por uma rua sem nome em Google Maps, de prédios à direita e prados à esquerda. Um estendal de roupa bloqueia a porta da funerária local. A Casa de Cultura, mesmo a seguir.

A 2º vergonha foi entrar no local e comprar o livro. Assistir ao lançamento do Cráter de Olga Novo na terra dela é ato de indiscreção – mas aginha esquivo o rubor, ao ler de esguelha a profecia da primeira página: sucumbirá o poder ó peso da levedade.

O brindeiro Pepe de Forgas, o alcaide e a professora Carme Blanco temperam gostosamente o ambiente. A poeta agradece os brindes e a organização de um ato que só poderá render em fermosura. Um amor sem orçamentos rebenta a sala – na 3º vergonha, cedo a cadeira aos mais velhos.

A mão de Olga levanta três pedras brancas; levantadas elas do muro da casa; levantadas que fôrom, por sua vez, dos muros das casas doutros vizinhos – a irmandade dos guímaros contagiada de casa em casa – pedra a pedra – sem eles notarem.

Três pedras dadas como troféu para três nenos poetas: Iago, Sheila, e Joel.

Do que se leu de Cráter, acorda-me que o genoma era uma rede de estradas secundárias que incomunicam a montanha com o val; acorda-me que se turra dos poemas como se turra por um bezerro; e acorda-me ainda que as vacas partem de cornas abertas para o horizonte.

Do que se falou, lembro a revolta dos guímaros contra o Conde de Lemos; lembro que a poesia é um buraco no coração – e lembro ainda ter lembrado a Maria Bethânia a dizer o mesmo do Chico Buarque: homem de buraco no coração – e véu-me então a 4º vergonha, a de andar com o próprio tão entupido de alcatrão.

Pepe de Forgas e a sanfona de Xosé Maceda desabotoam-nos as calças com A Gaita de Cristóvão – o hit local – e um brinde final ao lazer gozado em irmandade. A 5º vergonha é pedir que o livro seja assinado; a 6º, saber que alguns vizinhos não conseguiram comprar o Cráter, enquanto eu voltava para Lugo com este exemplar.

Este mesmo que agora, na estação Betanços-Infesta, não abro por medo de livro demasiado bom.

Mas o trem logo irrompe na ria do Burgo e desaguo na 6º vergonha – um trasacordo irreverente numa rua assimétrica: ceroulas e meias permanecem à porta da funerária, escarnecendo com levedade o poder solene da morte.

Boh.

O que faltava era este céu-corunha para lavar a vergonha nº 7 – a inconfessável. E por fim rompo a ler o livro. Por ruas de uma cidade entre dous mares. Sempre a contramão.

En Estados Unidos, acosado polas débedas, cunha economía desacelerada e un elevado índice de desemprego, o goberno de Obama encara un 2012 marcado polas eleccións presidenciais de novembro aventurándose un incremento inevitable das tensións entre demócratas e republicanos arredor da situación socioeconómica e da orientación da política exterior. Ambas as dúas formacións proseguirán a súa andaina ritual de costas a movementos como Ocupa Wall Street, reveladores de que a desigualdade económica e a avaricia corporativa xeran un repudio crecente ata na propia sociedade estadounidense, tradicionalmente á marxe de eclosións desta natureza que seguen propagándose con crecente intensidade por todo o mundo.

Noutra zona especialmente convulsa, o Norte de África e Oriente Medio, despois dun ano 2011 pletórico de acontecementos esperanzadores e dramáticos, non se descarta un incremento da inestabilidade política e disturbios civís, que poden estenderse por países como Marrocos, Alxeria ou Siria, entre outros. Os países árabes principalmente afectados polas revoltas (Tunisia, Exipto, Libia, Iemen…) proseguen as súas reformas con eleccións previstas ou en curso xestionadas por gobernos a miúdo febles baixo a atenta mirada dunha sociedade civil que non quere ser traizoada polos poderes fácticos que aspiran a que nada mude mais alá dos derrocamentos (Ben Ali, Hosni Mubarak, Gadafi, Ali Abdullah Saleh…), vítimas do profundo descontento interno e/ou da presión externa. As maiores incógnitas afectan a Siria e Irán, cunhas tensións con Occidente que tenden a agravarse. Non obstante, os críticos da operación libia, como Rusia, China e a Unión Africana, dificilmente secundarán algunha proposta de intervención, toda vez que argumentan que a OTAN fixo en Libia un mal uso da resolución limitada de Nacións Unidas, que impoñía unha zona de exclusión aérea e autorizaba a protección dos civís, como un pretexto para promover un cambio de réxime.

As guerras de Iraq e Afganistán, impulsadas en nome da loita contra o terrorismo, seguirán perdendo a súa centralidade, tanto pola perda de significación global de al-Qaeda no imaxinario occidental, especialmente trala morte de Ben Laden, como pola convicción de que o futuro inmediato do planeta en termos estratéxicos dirímese noutras zonas, en Asia–Pacífico, a onde Washington anunciou a súa volta con pompa e boato. As dúas guerras custáronlle a EE.UU. máis de 6.000 vidas e miles de millóns de dólares, avultadas insignificancias, a fin de contas, en comparanza co sufrimento causado á poboación civil dos países ocupados. Esa volta a Asia-Pacífico xera moitas incertezas e reforza a idea dunha China cercada económica e militarmente tralo anuncio dun aumento da presenza de infantes de mariña estadounidense en Australia.

A vitalidade emana dos BRICS

Os países emerxentes, por outra banda, acentuaron o proceso de aproximación gradual ao centro do escenario mundial. A clave dese cambio é o seu peso económico. Coa inclusión de Suráfrica, os países do BRICS contan, en total, co 43 por cento da poboación mundial e acumulan reservas de divisas combinadas por valor de 4,3 billóns de dólares. En 2011, a economía chinesa creceu un 9 por cento respecto ao ano anterior, seguido dun 8 e un 4 para India e Rusia, respectivamente. Brasil, Suráfrica e Chile están facendo importantes progresos. Segundo o FMI, as economías emerxentes alcanzarán unha media de crecemento do 6,4 por cento, fronte ao 1,6 das economías desenvolvidas. A participación dos primeiros na economía mundial vai en aumento.

O resto do texto, no número 176 da revista Tempos Novos

Fotos de Laura Reboredo

Desta vez, no LeClub da Coruña, pasou máis ou menos o mesmo. Houbo variacións, porque nesta xira os Right Ons presentan o seu novo disco Get out (Lovemonk, 2011), e a paleta varía un pouco. Eles recalcan que fan rock, e que o termo é o suficientemente amplo para que teñan cabida moitas cousas: dende o funk e o soul máis agresivos ó pop. Pero o certo é que nos anteriores 80.81 e Look, inside, now! o espírito negro era máis evidente. Os novos temas son (xeralizando) menos bailables, con ritmos menos nerviosos. Pero máis poderosos, máis potentes, cos teclados máis presentes e buscando crear un ambiente co mesmo fume que había no Exile on Main Street. É rock, pero dende un prisma diferente para eles.

Fotos de Laura Reboredo

En consecuencia, cando sonou algo como «Long road», non se podía bailar igual que antes. Pero compénsase con esa liña de baixo distorsionada que é puro poderío. E o habitual é que creen unha masa rítmica chea de detalles, que tema tras tema vai espertando no público a euforia. Que está neles dende o principio. Cada membro do grupo pode soster o concerto por si só, pero fano todos ó mesmo tempo e por iso destacan. Entre todos os grupos españois que asimilan a tradición anglosaxona sen trasladala ó castelán, eles aportan unha autenticidade case inexplicable. Salvo que nos decatemos de que é o mesmo terse empapado dos Stones ou dos MC5 en Madrid (e na Coruña) que en Detroit. E os seus argumentos son sólidos. Guitarras imaxinativas e vibrantes («Come running») e xogos creativos entre batería e percusión (a lección de como usar as maracas, a pandeireta e as palmas que é «Tell me ’bout the good times»). As baladas técenas con xogos vocales perfectos («Get back») e tamén fan rock do de antes, de riffs poderosos na guitarra ou no baixo («Walking on the river», «I do what I want»). E auténticos hits dos que deberían sonar na radio («Do your thing, babe», «On the radio»).

Non din aínda con moitos detractores dos Right Ons, quizais porque o que se pode dicir na súa contra queda anulado logo de velos en directo. Se están no punto de mira de parte do público (ou da crítica) é polo feito de cantar en inglés, pero ese debate é o conto de nunca acabar. As súas letras non destacan pola súa profundidade, pero préstanse plenamente ó espírito das súas cancións. Sonan ben, teñen melodía por si mesmas e son pegadizas. Ó fin e ó cabo, tampouco “Jumpin’ Jack Flash” dicía demasiado e a música sempre falou por si mesma. Ó velos, guapos e arreglados, chámaselles ás veces posers, pero entra dentro do seu carácter, dentro da tradición do rock and roll. Que é, asimesmo, criticable, sempre que critiquemos o revival polo mero feito de selo. Os Right Ons van máis aló diso porque son coherentes: cando se trata de facer música, o que conta é facela co corazón. Para que cuestionarse nada?

Isabel Lema

O pasado 12 de decembro faleceu un personaxe imprescindible da historia recente de Galicia. Trátase de Ánxel Vila, patrón do “Xurelo”, un valente mariñeiro galego que encabezou a loita contra os vertidos de residuos nucleares que se viñan facendo na Fosa Atlántica, fronte ás costas galegas.

Posiblemente os lectores máis novos de “Tempos” non coñezan en profundidade o que aconteceu hai xa 30 anos, pero moitos outros lembrarán aquela travesía coa emoción das grandes épicas, pois significou a unión dun pobo en defensa do mar, do océano Atlántico, unha fonte de vida e de riqueza para Galicia pero que algúns quixeron converter nun cemiterio nuclear onde agochar os residuos molestos da relucente Europa, tal e como viña denunciando Greenpeace, unha das organizacións ecoloxistas impulsoras daquela odisea.

O comezo desta historia remóntase a setembro de 1981, cando un pequeno barco palangreiro ribeirense, o “Xurelo”, patroneado por Ánxel Vila, puxo rumbo á Fosa Atlántica onde grandes cargueiros arroxaban os perigosos residuos das centrais nucleares de Alemaña, Bélxica ou Holanda, con total aleivosía e impunidade. Naquela inédita travesía, a extraordinaria tripulación do Xurelo estaba conformada por un estraño e heteroxéneo grupo de catorce persoas: o patrón do barco e tres membros da embarcación, xunto con ecoloxistas e políticos da esquerda nacionalista e varios xornalistas e fotógrafos.

Despois de tres longos días de navegación polas perigosas e bateadas augas do atlántico, sen máis recursos que un compás, as cartas náuticas e un pequeno radar, Vila soubo manexar o seu pequeno barco 250 millas mar a dentro, atopándose con dous cargueiros holandeses que arroxaban con guindastres os grandes bidóns de residuos nucleares ao mar,  contando coa inestimable protección dunha fragata militar de Holanda, que case afunde ao palangreiro galego, poñendo en risco a vida dos seus tripulantes. Ante eles, sen arremedarse, os nosos homes fixeron un peculiar acto de protesta: botaron ao mar unha coroa de flores, cantaron o himno galego e emitiron por radio unha fermosa mensaxe de loita e esperanza co fin de acadar o apoio dos barcos máis próximos. Convertéronse en heroes.

As indiscutibles evidencias do que estaba a acontecer na Fosa Atlántica deron a volta ao mundo e esta fazaña foi todo un símbolo da loita ecoloxista galega e europea. O Xurelo voltaría o ano seguinte ao mesmo punto, de novo con serios riscos para a integridade da tripulación, e as mobilizacións continuaron en toda Europa. Unha “campaña” absolutamente exitosa que conseguiu que en tan só ano e medio se detivesen -a través dunha moratoria- os vertidos de residuos tóxicos nucleares e se prohibisen definitivamente grazas ao Convenio de Londres de 1993.

Hoxe Ánxel Vila xa non está con nós. Tampouco o está o “Xurelo”, que afundiu no porto de Ribeira nas mesmas datas en que o “Prestige” rompía tan preto de Fisterra, por mor dunha terrible treboada. Máis as que si fican na Fosa Atlántica son as case 140.000 toneladas de residuos radioactivos, sen coñecerse os efectos e as condicións reais nas que se atopan. Son, iso si, un perpetuo recordatorio de que a enerxía nuclear nin é segura nin é limpa.

Hai trinta anos catorce persoas case descoñecidas pero valentes subíronse a un barco para defender o mar “no nome da vida e das xeracións vindeiras”. Sirvan estas verbas coma merecida homenaxe a todos eles e tamén a toda a xente que segue a loitar con tesón e sen desesperanza por un futuro mellor e máis seguro para a humanidade. Nestas datas, as súas firmes conviccións e o seu traballo resultan absolutamente imprescindibles e vitais para a esperanza e o porvir do noso planeta.

Diante da obscena submisión dos países ás ditaduras das finanzas que poñen contra as cordas as contas públicas e os propios gobernos haivoces que cifran a estratexia para remontar a crise nunha audaz política de creación de diñeiro

e aumento da débeda pública. Tal é a recorrente receita de algúns economistas progresistas, entre os que destaca o ben coñecido entre nós Paul Krugman. Sen dúbida, a súa opinión compre lela sempre como a dun economista americano, cunha confianza cega no poder do dólar e da FED, como emisores da divisa clave da economía mundial. Máis alá diso o seu discurso vai ao encontro das receitas máis agresivamente neoliberais. Con todo eu creo que ten unha excesiva confianza na mera aplicación de políticas macroeconómicas activas –tanto monetarias como fiscais- como solución á crise. Do meu ponto de vista non acaba de comprender -ou non quere asumir- que estamos diante do esgotamento dun modelo e que, en consecuencia, compren transformacións moito máis profundas nas regras de xogo, tanto a nivel interno de cada economía como a nivel global.

A grande burbulla tiña escala global e o seu pulmón nos Estados Unidos

A grande burbulla tiña escala global e o seu pulmón nos Estados Unidos. Esa burbulla estaba inflada sobre todo polo poderoso sistema financeiro americano: a grande banca de investimento (Goldman Sachs, Lehman Brothers, Morgan Stanley, Chase Manhattan, Merrill Linch…), a grande banca comercial (Citi, JP Morgan, etc), as grandes aseguradoras (AIG…), os fondos de investimento, fondos especulativos -hedge funds-, fondos de pensións e, pilotando todo o sistema, a Reserva Federal. Pero tamén o resto das finanzas globais formaban parte inevitábel da mesma burbulla.

Co obxecto de facérmonos unha idea máis ou menos aproximada da envergadura real dos buratos que están estrangulando a nosa economía e desfondando o orzamento público, empezaremos polo burato global da grande burbulla financeira e logo veremos algúns dos buratos da economía española, en particular daqueles sobre os que se tendeu un mesto pano de silencio, quedando fóra do debate político e mediatico.

A burbulla financeira e o rescate das finanzas

O grande burato global: a burbulla financeira e o rescate das finanzas. A escalada da financiarización da economía concrétase nunha importancia cada vez máis rechamante das transaccións financeiras realizanse entre os axentes financeiros (interbancarias) e tan són un 3% das mesmas realizanse con axentes da economía real. Iso da lugar a unha na vertixinosa expansión dos activos financeiros, nun agresivo proceso de enxeñería financeira e titulización. A suma dos activos financeiros derivados e non derivados pasou de representar un 170% do PIB mundial no ano 1980 a representar un 1400% do PIB mundial en 2007, no momento en que estoura a crise (Fonte: McKinsey Global Institute).

En particular os activos financeiros derivados representaban por si sós en 2007 entre un 400% e un 600% do PIB nas principais economías desenvolvidas: 450% do PIB dos EEUU; 550% no caso de Xapón; 570% no caso da UE e no caso concreto do estado español un 550%. A débeda privada era igualmente moi elevada neses anos. No caso do Estado Español a débeda de bancos, empresas e familias representaba en 2008 aproximadamente o 300% do PIB. A débeda pública, en troques, era apenas un 54% do PIB.

En total, a suma de todas esas operacións  representa ao redor dun 7% do PIB mundial

a. Un gasto público extraordinario estimado en 13-15 billóns de dólares, que representan ao redor dun 21-25% do PIB mundial. Aínda así a banca seguía atrapada por unhas débedas de uns 4 billóns de dólares, que representan outro 7% do PIB mundial. Sumando ambas cifras temos un burato total da banca que pode oscilar entre o 28-32% do PIB mundial. A maior parte del xa cargada sobre as costas do sector público en forma de débeda pública e recortes e a outra que aínda continuaba nos seus balances.

b. A outra vía de amortecer o descadre do burato financeiro foi a creación masiva de diñeiro por parte dos Bancos centrais das grandes potencias económicas (FED, Banco de Inglaterra, Banco de Xapón e BCE), comprando parte deses activos financeiros ao bancos e, ademais, prestándolle diñeiro a esa banca privada a un tipo de xuro próximo a cero. As medidas chamadas de Quantitative Easing 1 e 2 realizadas tan só pola Reserva Federal en 2008 e 2010/11 supuxeron inxectar máis de 2,2 billóns de dólares, multiplicando por catro o volume de dólares inxectados no sistema. Esa cuantía representa aproximadamente un 3,8% do PIB mundial. O Banco de Inglaterra puxo en marcha unha QE en 2009-10 por 200.000 millóns de libras, que equivalen ao 14% do PIB británico. O Banco de Xapón creou e inxectou no sistema financeiro uns 700.000 millóns de dólares entre fins de 2010 e 2011. O Banco Central Europeo inxectou 60.000 millóns de euros en 2009 e 500.000 millóns de euros en 2011.
En total, a suma de todas esas QE, creando diñeiro e inxectándoo nas contas dos bancos privados, representa ao redor de 4 billóns de dólares, o que representa ao redor dun 7% do PIB mundial.

Polo tanto, entre os rescates con axudas públicas de diferente tipo por parte dos gobernos e a creación de diñeiro bancario por parte dos Bancos centrais para inxectar na banca (QE) supoñen entre un 35-39% do PIB mundial.

Esta podería considerarse como a magnitude da burbulla financeira global que foi socializada a través dese tipo de medidas adoptadas ao longo dos últimos tres anos. A materialización da socialización dese burato foi parcialmente executada neste período en forma de subas de impostos e redución de salarios dos traballadores do sector público e do privado, pero a maior parte é a que pretende cargarse sobre as costas dos contribuíntes, empregados públicos, asalariados e usuarios dos servizos públicos ao longos dos vindeiros anos. Dito noutras palabras máis imprecisas pero máis facilmente compresibles, iso significa que no conxunto dese longo período de “axuste” a poboación mundial empobrecerase nun 35-39% polo menos. Coa particularidade de que ese empobrecemento non se distribue de xeito lineal entre todo o mundo; pola contra, a parte de león do empobrecemento estará especialmente concentrada nunha parte dos países do mundo e, dentro deles, nos segmentos máis populares.

Feito o balance do expolio-burato global, a cuestión que cabe colocar é si iso significaría que con eses axustes se poñería a conta a cero. ¿Significa ese sacrificio a solución á crise?. Como logo veremos, en absoluto.

O artigo completo no blog de Xavier Vence

O certo é que de súpeto comezaron a nacer bandas en toda Galicia, case en cada pobo, cantando en galego: os Skornabois en Lourenzá, os Impresentables en Vimianzo, o Caimán do río Tera en Ponteareas… e entre todos eles crearon esa etiqueta do Bravú, nunha xuntanza alá por terras de Vilalba mentres degustaban un cocido. Tal etiqueta tamén se podería resumir en terra, lingua e amor ó Rock´n´Roll. Souto afirma que deicidiron autodenominarse “Bravú” porque “xurdiron moitos nomes pero ao final decantámonos polo Bravú. O bravú é o cheiro do monte, da carne sen castrar”.

A labor de normalización lingüística que levou a cabo o Bravú foi palpable. Souto declara que “A xente nova valorou máis a lingua galega e superou os nosos tabús. Hoxe en día, pola contra, a lingua galega está sufrindo novamente a falta de apoio en contidos emerxentes”. Reixa móstrase menos positivo neste eido e afirma que “existiu, foi palpable, pero todos debemos ser autocríticos e compartir un certo fracaso. En todo caso, se o Bravú non existira, habería que inventalo. Pero todos os esforzos pola lingua son poucos, polo que estábamos eticamente emprazados a facelo. O Bravú ratifica un avance, instala o galego no rock”.

Por fuciños, por cacheiras

O Bravú tivo difusión televisiva  e chegou un intre no que case calquera rapaz galego coñecía cancións Bravú, pois o movemento  contou cunha gran plataforma de publicidade, que foi o Xabarín club. Así, cancións como Oda ao futbolín ou Que jallo é convertéronse en himnos da xeración Xabarín. Pode que o éxito fora o divertido das letras ou ese xeito retranqueiro de tratar a idiosincrasia da terra, pero a gran verdade é que calquera mozo que as tivera escoitado na súa nenez, non pode evitar un sorriso cando as poñen nun pub nin reprimir as ganas de cantala polo baixo.

Para Souto é un movemento morto, pois explica que “morreu por cuestión xeracional. A xeración dos noventa tivo como referente a algún destes grupos. Cos novos tempos xorden novas ideas”. Reixa amósase máis optimista e declara que “Morreu porque non morreu. Con respecto aos 80 o Bravú era moi orixinal e mal que ben supuxo a creación de dúas tendencias: por un lado, grupos que usan o galego para as súas letras, e polo outro, grupos de propostas musicais moi singulares”.

A cuadrilla de Pepa a Loba

“Bueno, vamos empezar a misa”. Con esa ironía irreverente que os caracteriza anunciaron os Heredeiros da Crus a súa volta aos escenarios tras oito anos de inactividade. Volven “os máis ghrandes” como eles mesmos se definen, foi a proclama de do guitarrista, Tucho. Afirman que volven tal e como marcharon: “cun directo potente e brutal” e tamén con esas letras cargadas de ironía, retranca e naturalidade que os caracterizan. En realidade, tal e como marcharon, non, pois segundo Tonhito de Poi terán que contratar a alguén para que lles faga os nus porque eles xa non teñen “corpo para iso”.

O 3 de marzo na sala LP de Ordes os Heredeiros retoman o directo. Xa están ensaiando para o evento, ou como eles mesmos din “afinando a sachadora”. Os asistentes, que teñen coidado, pois eles prometen guerra: “as vallas anti-pánico téñennolas que poñer a nós”

Deciden volver porque o público o demandou e porque se cumplen neste 2012 vinte anos da fundación do grupo, aínda que seica os Heredeiros non volverían tocar ata chegado o pasamento de Fraga… coincidencia? “Todo é posible”, afirmaron eles.

Novos discos dependerán da resposta do público, pero en todo caso a súa reunión quedará como un fito, como a volta da terra, da lingua . Do amor ao rock and roll.

Hai pouco soubemos, cando acaban de cumprirse os 70 anos do comezo da Segunda Guerra Mundial, que quen se supuña que ía ser o novo secretario xeral do PP valenciano, César Augusto Asencio, escribiu sendo mozo un artigo negacionista no xornal alacantino Información. Pero quizais sexa agora, tras asistirmos á recente polémica suscitada pola participación do líder do British National Party, Nick Griffin, nun importante programa da BBC, cando debamos preguntarnos se estamos preparados para enfrontarnos á posibilidade de que entre nós apareza un partido racista, homófobo, xenófobo e negacionista.

Ao comezo da súa quenda presidencial da Unión Europea, no primeiro semestre de 2007, o Goberno Federal alemán propuxo repescar unha iniciativa antinegacionista da Comisión de 2001. O 19 de abril de 2007 o Consello adoptou unha decisión marco sobre racismo e xenofobia, entre cuxos obxectivos se atopa o de acadar a prohibición legal do negacionismo e a tipificación do correspondente delicto de condonación, negación ou trivialización ofensiva dos xenocidios e dos crimes de guerra e contra a humanidade –incluídos os cometidos pola ditadura hitleriana–, que sería penado co castigo de entre un e tres anos de privación da liberdade.

As cuestións que se abordaron no debate público que suscitou esta iniciativa poden sintetizarse nunha pregunta tan aparentemente correcta –tan self-evident, que dirían os anglosaxóns– que apenas se ten reparado no seu desenfoque: é conveniente que os gobernos prescriban a historia oficial do xenocidio nacionalsocialista, é dicir, que a verdade de Estado se erixa en verdade histórica? De feito, a opinión pública española –que non cuestiona a shoah, até o punto de que a súa negación se considera falsa e moralmente reprobábel– entrou de cheo no debate así formulado. Convencida en termos xerais –e con razón– de que existe un límite no que a presión política sobre o campo científico devén incompatíbel coa liberdade de expresión, rexeita as medidas lexislativas antinegacionistas, basicamente por temor a que a verdade histórica sexa definida polos poderes públicos, cuxos actos non estarían guiados polo rigor propio do labor intelectual, senón por razóns ideolóxicas e de oportunidade política. Sería unicamente na academia e no libre debate das ideas onde a odiosa negación da shoah debería atopar unha resposta axeitada.

O ditame do Tribunal Constitucional

Tamén o Tribunal Constitucional se pronunciou sobre esta cuestión (hai que precisar que con varios votos particulares) nunha recente sentenza ditada en relación co artigo 607 do Código penal, que castiga os delictos de xenocidio (STC 235/2007, do 7 de novembro). O tribunal entende que os dereitos fundamentais protexidos no artigo 20.1 da Constitución non son dereitos absolutos, pero si elementos conformadores do sistema político, de maneira que a liberdade de expresión –e moi especialmente a liberdade científica, base da investigación histórica– non pode limitarse nin sequera cando a difusión de ideas ou de opinións agacha un propósito anticonstitucional ou resulta inquietante para un sector social, agás cando efectivamente lesiona dereitos ou bens de relevancia constitucional. Polo tanto, o artigo 20.1 da lei fundamental ofrécelle unha ampla marxe ao diálogo plural para a formación dunha conciencia histórica colectiva, cuxo límite se atopa nas manifestacións vilipendiadoras, racistas ou humillantes. Sempre segundo o tribunal, a simple transmisión de ideas, por execrábeis que resulten para a dignidade humana, está protexida polo artigo 20.1 da Constitución e non pode ser tipificada como delicto mentres non se detecte unha intención de proselitismo xenófobo ou racista, ou directamente unha incitación á comisión dun xenocidio, ou o enxalzamento dos xenocidas, ou a intención de descrédito, menosprezo ou humillación das vítimas. En concreto, e sempre que non implique un xuízo positivo e unha xustificación pública do feito criminal, a simple negación dun xenocidio sería en si mesma inane, por non ser nin sequera potencialmente perigosa para os bens xurídicos tutelados no artigo 607 do Código penal.

Esta sentenza, lamentabelmente, descoñece por completo as conclusións ás que chegan os especialistas, que describen o negacionismo como un movemento internacional neonazi, racista, antisemita e antisionista que se dedica a producir unha propaganda pseudocientífica preocupada por demostrar o carácter inofensivo, xustificábel ou non criminal do nacionalsocialismo, desmentir o exterminio masivo dos xudeus por parte dos nazis (ou rebaixar o número de vítimas), negarlle a este xenocidio o seu carácter sistemático e oficial ou relativizar os crimes do nacionalsocialismo mediante a crítica das crueldades dos aliados (como, por exemplo, os bombardeos das cidades alemás, especialmente de Dresden). Os intentos de ocultar a shoah –e tamén outros asasinatos en masa, como o porraimos, a eliminación sistemática dos xitanos motivada polo anticiganismo– remóntanse á Segunda Guerra Mundial: daquela, e mentres procuraban borrar as pegadas do exterminio, os nazis empregaban os eufemismos propios dunha Sprachregelung (normativa lingüística) específica, tales como Endlösung (solución final) ou Sonderbehandlung (tratamento especial). Tampouco se atopou ningunha Führerbefehl escrita, é dicir, unha orde de Hitler verbo da aniquilación dos xudeus, o que, segundo os negacionistas, demostraría a inocencia do ditador. Desde finais dos anos setenta, moitas obras negacionistas presentan unha sorprendente aparencia de respectabilidade académica, que, porén, non pode disimular o feito de que toda esta literatura é indisociábel dos esforzos realizados pola extrema dereita para probar que a shoah –posibelmente o acontecemento central da historia do século XX– non foi máis que unha invención froito dunha xigantesca conspiración xudía internacional.

Historia e política extremista

Os negacionistas non son historiadores ou científicos sociais minoritarios que nos ofrecen textos ou modelos científicos innovadores e alternativos, senón individuos extremistas do campo político que negan feitos históricos que implican o padecemento de millóns de vítimas. Con independencia das inevitábeis inxerencias políticas, quen en última instancia prescribe o relato canónico son os historiadores, cuxa esmagadora maioría sostén que o xenocidio nacionalsocialista si existiu. Pero se o negacionismo, en conclusión, se nos amosa como un fenómeno totalmente distinto da simple difusión dunha opinión ou dunha tese cientificamente fundadas, a súa persecución non pode ser entendida como unha violencia exercida sobre a ciencia, senón como a represión dun conxunto de axentes pertencentes á periferia do campo político.

O Tribunal Constitucional errou no seu intento de manobrar, cunha sutileza manifestamente estéril, nun ámbito perfectamente controlado polos negacionistas, como se estes –hoxe, a maiores, conectados en rede grazas á internet e apoiados polas correntes antisemitas que existen dentro do islam– non levasen desenvolvendo as súas sofisticadas estratexias desde os primeiros anos da posguerra. Porén, non debemos resignarnos de ningunha maneira a que España renuncie a recuperar a súa posición de vangarda na tipificación do delicto de negacionismo, e menos aínda cando a decisión marco do Consello da Unión Europea propón a xeneralización do castigo da negación e da trivialización ofensiva dos crimes de xenocidio. Certamente, quen determina a verdade histórica non é nin debe ser o Estado democrático, pero este non pode prescindir dun ius puniendiefectivo contra a ameaza do racismo e da xenofobia. Despois de que, o 27 de xaneiro, se celebrase o Día do Holocausto, lembrámoslle ao noso ministro de Xustiza, Francisco Caamaño Domínguez, que é a el a quen lle corresponde especialmente o deber de incluír este grave asunto na axenda política.

Na web do Museo Yad Vashem de Xerusalén  pódese conseguir unha obra interesante sobre este tema: Kaye, Ephraim, The Desecraters of Memory. Holocaust Denial: A Marginal Phenomenon or a Real Danger? Methodology for Confrontation.

Este artigo foi publicado orixinalmente no número 153 de TEMPOS Novos, de Febreiro de 2010. 

Aproveitamos a publicación de Ninguén, o  último título de Fran Alonso, para falar da súa dobre vertente como editor e como escritor.  Tamén recollen as páxinas deste ProTexta entrevista con Arturo Casas, quen recuperou  o pracer da escrita no seu extinto blog Efémeras lándoas, trasladado agora ao papel en Alusión (Galaxia, 2011).

Moito que pensar

Posmodernidade e globalización, claves no debate contemporáneo, focalizan o repaso de ProTexta ás novidades ensaísticas. Seguimos o traballo do Proxecto Derriba, ferverdoiro filosófico que vén de dar á luz dúas publicacións en Estaleiro que nos achegan ao pensamento de Jacques Derrida e Fredric Jameson. Son tamén os piares académicos posmodernos os que asentan o traballo de Xosé Constenla, (re)imaxinando o universo urbano. Unha visón sobre as cidades na posmodernidade. De Baltimore a Compostela (Laiovento, 2011), que revisamos nas nosas páxinas. E botaremos un ollo ás atípicas e sorprendentes biografías que, sobre nacionalistas que cambiaron ao longo da vida o seu referente nacional, podemos atopar en Los heterodoxos de la patria, edición dos profesores Núñez Seixas e Molina Aparicio.

Reparamos tamén no compendio publicado en Galaxia polo profesor e escritor Manuel Outeiriño ao redor da globalización, no que se reúnen ensaios de autores como Fred Halliday ou Peter Marcuse. E acudimos a outros dous referentes do pensamento actual, Antonio Negri e Michael Hardt, ao redor do seu ensaio Commonwealth. El proyecto de una revolución en común, que se pregunta sobre a organización política da indignación e da rebelión. Sobre o posicionamento ideolóxico dos escritores en momento de cambio e revolución reflexionamos a raíz do ensaio Los escritores contra La Comuna, de Paul Lindski e reeditado recentemente en Los enemigos de Thiers.

Da poesía á banda deseñada

O noso repaso á narrativa detense desta vez nas novidades de Agustín Fernández Paz -Non hai noite tan longa-, de Rebeca Baceiredo −(repeat to fade)− e no thriller que Bernardo Carvalho ambienta en San Petersburgo, O Filho da Mãe. Faremos parada tamén nos poemarios de Gonzalo Hermo, Crac, e de Claudio Pato, Como estás?  No apartado de tradución, prestaremos atención á novela de Orhan Pamuk que temos traducida ao galego, O libro negro, e á crónica que Bobby Sands, o guerrilleiro da IRA falecido en folga de fame, escribiu nos seus últimos días dende a prisión. No campo da escrita teatral, atenderemos á obra de Raúl Dans, Chegamos despois a unha terra gris.

Na banda deseñada en galego destacamos o álbum co que Brais Rodríguez gañou o Premio Castelao de 2010, A man do diaño, e reparamos na aposta da editorial Rinoceronte coa súa nova colección, Novela Gráfica, que inaugura coa tradución de Persépole, de Marjane Satrapi, e de Entender o cómic, de Scott Macloud.

Nos eidos da literatura infantil e xuvenil, atende o ProTexta deste trimestre a crítica de literatura infantil e xuvenil ao último de autores galegos como Pinto e Chinto, Agustín Fernández Paz e Hector Carré. Pechamos número desta vez co apartado de creación, no que convidamos a escribir a Claudio Pato, quen nos ofrece unha persoal carta ao pintor Bruegel.