O galego, para unir. Non para botarllo á
cara a ninguén. Lingua pura, ao natural. Sen mácula. Neutra e neutral. Vamos,
unha auténtica reliquia conservada en formol. Para sacala de romaría e comungar
con ela nas liturxias anuais do santo das letras. Polo demais, unha licenza -a
da Academia- que volveu funcionar como vía de escape. Serviu para que Alonso
Montero desafogase peticións diante, dixo, do Excelentísimo Señor don Alberto
Núñez Feijóo, ao tempo en que os compañeiros e amigos de RVB, plantados con
pancartas ás portas do cerimonial e, trescentos metros máis alá, milleiros de
cidadáns a voz en grito na Quintana, o identificaban como un perigosísimo
deconstrutor cultural e lingüístico.

Cun decreto que rompe unilateralmente
consensos e, aínda peor, que tronza a cadea de transmisión xeracional que
naturaliza, irriga e socializa unha lingua viva, non é para menos. O ministro
Wert non atopará resistencia en Galicia cunha lei de Educación que, con
españolísima visceralidade ideolóxica, invade entre outras as competencias
lingüísticas do autogoberno. Xa llas entregara Feijóo de motu proprio meses
despois de que a súa xente -por caso, o actual vicepresidente da Xunta e a
ministra de Fomento- apoiaran en manifestación as consignas galegofóbicas de
Galicia Bilingüe. Ignorándoa fronte a canto ten nas tecnoloxías da comunicación
e nos procesos industrializadores da cultura un dos seus maiores desafíos
existenciais, sen outorgarlle na súa forzada confrontación co español a discriminación
positiva que lle demanda estes días a Rajoy para o financiamento, non fai
senón negarlle os cabos que a amarren ao territorio físico e sociocultural do
país, para non naufragar e todos nós con ela no caudaloso mar da globalización.

Porque ter unha lingua é unha forma de
estarmos en medio do mundo. E poñela en activo, como fixo RVB coa escrita dun
dramaturgo comprometido e coas montaxes escénicas nas que unha cultura de
sempre literaria conectou coas novas linguaxes da contemporaneidade, é asumila
como un instrumento de resistencia e contestación na marexada de fluxos que
actúan homoxeneizando canto tocan. De subversión, en definitiva. O teatro
provoca, sensibiliza e interioriza estados de catarse colectiva. Eis polo que se
volve incómodo cando ten en dramaturgos e dramaturxias comprometidas -o real
reinventado e recreado en atmosferas nas que nos identificamos- a súa fonte de
inspiración e comunicación. Representando, por iso, un desasosegante desafío
-social, cultural, político, institucional. Eis polo que Roberto Vidal Bolaño
sufriu en vida a censura do poder. De non repousar en Boisaca, e non tendo
nicho propio no santoral da Academia, volverían ser el e o seu teatro branco
predilecto para os cazadores de recompensas. Que os sigue habendo.

E para os censores. Incluídos aqueles que
censuran e perseguen valéndose do silencio administrativo. Sábeno ben cantos e
cantas romperan con RVB os cordóns sanitarios do tardofranquismo -no Ribadavia
cívico e cultural que forxou complicidades e socializou a marca teatro
galego-, e despois de transitar media vida por escenarios, pactos -o máis
decisivo, aquel do que aflorou no 84 o Centro Dramático Galego- e estudios de
gravación de cine e TV, facendo gala, e con eles toda unha troupe de
novos actores e actrices, dunha grande profesionalidade, se ven de novo
acordoados. Vexados e maltratados. E con eles, a cidadanía, que non ten a
oportunidade de saberse e de experimentarse público.

Pasada a romaría, cómpre liberar a Roberto
dos amortecedores para que reapareza tal como foi en vida, un rebelde con
causa, nos 364 días restantes do ano. Como cómpre liberar a lingua de creación
e comunicación, que con tanto amor e compromiso político fixo súa, do formol no
que a queren conservar/amortallar os deconstrutores/enterradores.

A práctica totalidade dos analistas e columnistas en
medios fortemente subvencionados polo goberno de Feijóo concentran
exclusivamente nese acto de cinismo todo o que de perverso ven nas fotos que
publicou o diario El País, e aireou a
prensa internacional. Tentando desactivar calquera iniciativa que, referendando
a idea de que o pasado non perdoa, tan interiorizada en países nos que algo así
tería de inmediato consecuencias políticas, teña por obxectivo conseguir a súa
dimisión, obvian o que a noso ver debera pesar máis no xuízo de valor, político
e moral a un tempo, que é obrigado facer situando o argumentario no contexto
social e político daqueles accidentados e violentados anos 90. Xusto cando,
como o tenente fiscal antidroga Javier Zaragoza denunciou con inusitada dureza
nos últimos días do xuízo pola Operación Nécora (21 de marzo de 1994), en Galicia xa existe o xermolo da
criminalidade mafiosa.  Ratificándoo
un ano despois, no xuízo do que José Luís Charlín saíu condenado con 35 anos de
cárcere por terlle intervido no seu día mil quilos de cocaína: A do Rand non é ocasional, senón unha máis
dun sen número de operacións de tráfico de drogas a gran escala nas que case
sempre aparecen as mesmas filiacións.

A de Marcial Dorado, entre elas. Nunha reportaxe, os
enviados especiais de La Vanguardia a
Basilea (Suiza) aseguran que o grupo de Dorado, que aparecera por vez primeira
nun sumario xudicial, o 11/84, ligado exclusivamente á importación ilegal de
tabaco rubio por valor de 102.000 millóns de pesetas, estaba xa daquela (1989)
no punto de mira das policías suíza e francesa especializadas na persecución do
narcotráfico. O fío de conexión era o suízo Michael Haenggi, encargado de branquear
o diñeiro que o capo enviaba a Suíza, aos que detectara a DEA norteamericana -o
departamento contra o narcotráfico- movéndose en Miami na compaña de
norteamericanos sospeitosos de traficar con estupefacientes. Que un ano máis
tarde entrase na redada da Operación
Nécora, todo un bombazo policial e xudicial que tivo unha enorme resonancia
internacional, non sorprendería a ninguén. Os capos de Arousa,  deran definitivamente o salto de
contrabandistas a narcotraficantes. Dan proba diso os 5.000 quilos de cocaína e
máis de 3.000 quilos de haxix intervidos nos dous primeiros anos da década dos
90.

No documental televisivo Marea Branca, os realizadores Miguel Ángel González e Joaquín
Pedrido asaltan a nosa sensibilidade de espectadores con historias que poñen a
pel de galiña. A partir tamén dunha vella foto -a dun equipo de fútbol composto
por rapaces de Arousa-, os investigadores/narradores exemplarizan en cada un
deles a deterioración social en que forzosamente cae unha sociedade cada vez
máis sometida ao control económico, social e mesmo político dos capos arousáns.
Os dramas persoais e familiares enloitaron aquela vella foto, simbolizando as
mortes de cinco deles e a esquizofrenia dos demais a traxedia de toda unha
xeración perdida. Acabaron sendo os cachorros da droga, vítimas do negocio e do
consumo, polos que un día se levantaron a voz en grito as nais, nun movemento
de carraxe e denuncia que tivo a súa estrea, co nome asociativo Érguete, ás portas do xuízo pola Nécora,
na Casa de Campo madrileña.

Que no tempo que describimos, e máis en concreto nas
datas nas que Núñez Feijóo encadra o inicio da súa amizade con Marcial Dorado
-1995-, xa se daba o que o fiscal antidroga denominaba xermolo de criminalidade
mafiosa, confírmano tamén os primeiros axustes de contas. O da noite na que
Tucho Ferreiro, un dos moitos cachorros da droga, entrou a tiros nun pub de
Vilagarcía e nunha pizzería de Cambados, matando a Juan Agra Carro e ferindo a
Danielito Carballo, fillo doutro dos capos históricos, suicidándose despois. Ou
a da última noite que viviu Manuel Baúlo Trigo, patriarca do clan Os Caneos, o
que mataron tamén a tiros dous sicarios colombianos, por terse ido da lingua
ante o xuíz Garzón. A brea que lle deron ao arrepentido Portabales no cárcere
da Lama, crendo recoñecer entre os seus verdugos a Sito Miñanco, é outro dos
indicadores.

Con todo isto por diante, reflectido puntualmente e
con grandes caracteres pola prensa e a televisión, e cos sucesivos sumarios que
seguirían ao da Nécora, acabando outro deles nunha condena de catorce anos
contra Dorado, dez por narcotráfico, non é crible que un alto cargo do Goberno
galego descoñecese no seu amigo de comidas e viaxes de ocio ao que era, sen
dúbida, unha malísima compañía. Que para autoexculparse dera a palabra en rolda
de prensa de que, en sabendo en 1997 da súa catadura delituosa, acabou con esa
relación,  vinte e catro horas antes de
que o xuíz que enchironou o capo, Vázquez Taín, o desdicira asegurando que nas
picadas telefónicas realizadas entre 2001 e 2003 quedou comprobado que Feijóo e
Dorado seguían en contacto, pono máis en evidencia. Porque mente. Facéndose así
máis sospeitoso.

Non se deduce, cando menos ata que non se demostre o
contrario, ningún acto delituoso nesa amizade. E por iso que dimita ou non como
presidente é cousa que deben decidilo el e a súa conciencia. Porén, o líder da
dereita queda tocado por esa mala sombra, e devólveo ao Gólgota en que os
aspirantes a suceder a un desacreditado Rajoy han penar antes polos pecados do
seu pasado. O que testemuñan as fotos é político -un alto cargo en mala
compañía- e moral -insolidario coa dor das vítimas dos narcotraficantes amigos,
ás que tería que pedirlles perdón.  De
paso, alimenta a lenda urbana que durante moitos anos fixo do PPdeG e dos capos
galegos interesados compañeiros de cama.

A cultura e a lingua de Galicia non conseguiron polo de
agora a converxencia deses tres estadios. En boa medida porque aínda non
conquistaron na dimensión necesaria o status político –a conciencia e a vontade
de compartilas. A RAG é por iso a institución sobre a que recae con maior
intensidade a representación simbólica desa converxencia por facer. Velaí a
dificultade de asumir que un problema interno, criticable sen dúbida –a
contratación de persoas con parentesco académico non é ilegal, pero non por iso
é aceptable– acabe nunha crise que pode comportar consecuencias indesexables.

A dimisión do presidente Méndez Ferrín, que desde hai tres
anos levou o timón da nave cunha exquisita lealdade institucional e social, non
debería serlle aceptada. Por dúas razóns: a dimisión parece unha resposta
desproporcionada en relación co sucedido –sen que as reaccións do grupo de
académinos non ferrinianos teñan contribuído tampouco a xustificala–, e
non sería senón un torpedo que abriría en canal a Academia. Volvan as augas á
súa canle, debatan un regulamento interno que axuste os procedementos e sigan,
con Ferrín á fronte, dándolle lustre e poñendo na axenda pública a institución.

O Pobo é quen máis ordena

Unha crise total. Porque están confluíndo nela a económica,
a política e a moral. Con máis radicalidade ca nunca. Ao tempo, e por razóns de
moi variada gama, entre as que é preciso subliñar a incapacidade que amosan as
institucións democráticas para desafiar os dogmas da Troika –entre eles, o do
déficit, como principio e fin de tódalas cousas–, cada vez nos sentimos máis
orfos. Á triangulación desa crise total hai que sumarlle, xa que logo, a de
representación. Os gobernos, e as organizacións que os sosteñen, burlan
programas e compromisos selados nas urnas, como está a facer o presidido por
Rajoy, sen outro norte que o de satisfacer a voracidade dos banqueiros alemáns,
que teñen na señora Merkel á súa máis fiel colaboradora. Agora con maior razón,
porque empezan a sentir tamén a sacudida europea, a recesión, que tanto
contribuíran a provocar.

Non é de
estrañar que os partidos perderan esa súa dimensión representativa, ou de
mediación, tan necesaria en tempos de tribulación. Non son de fiar. Nin eles,
nin os seus líderes, que aparecen unha e outra vez encabezando a táboa
clasificatoria da desafección cidadá. Nunca en tan baixas cotas de desconfianza
estiveran nos anos que levamos de democracia. Co partido dos gobernos de España
e Galicia en coiros -nunca dera unha organización política tantos síntomas de
dopaxe–, e con máis de trescentos políticos imputados en parlamentos, gobernos
autonómicos e concellos, a cidadanía pasa da desconfianza á indignación. A un
paso da insubmisión e da rebelión. A vangarda cívica volve ter no maltratado
Portugal o detonante. Que millóns de humillados e indignados cidadáns lusos
retomen o Grándola, vila morena, e que milleiros de pancartas teimen no
grito revolucionario de que o pobo é quen máis ordena, non debera pasar
aos arquivos sonoros como se dun desafogo nostálxico se tratase.

Os mortos de Bárcenas

Pode ser Bárcenas o sepultureiro de Mariano Rajoy? Pode.
Cada día que pasa sen que nin el nin o PP dean pasos que desdigan os moitísimos
indicios que apuntan a que o ex-tesoureiro foi durante anos o enlace que a
trama Gürtel tiña na sede central do partido, é unha pada máis na sepultura.

A declaración selectiva que fixo da súa renda –só a partir
do ano 2003– non é máis ca unha cortina de fume coa que enmascarar a verdade.
Teña ou non finalmente esa verdade carga delitiva. Se, como sinalan os papeis
de Bárcenas publicados polo diario El País, cobrou sobresoldos procedentes de
escuras doazóns, cousa que á fin se decidiu a investigar o mesmo xuíz que
avanza, aínda que con excesiva lentitude, en destripar todo o relacionado coa
rede Gürtel, non ía incluílos nas declaracións. Destas unicamente se deduce
que, ao tempo que recortaba recursos e dereitos animando a soportar o
sufrimento, decidía subirse o soldo do partido nun 27 por cento. E tampouco
teñen forza de proba as contas en bruto do partido que tamén fixeron públicas.
O que de verdade tería relación directa co caso Bárcenas sería a contabilidade
detallada do PP durante os anos que están sometidos a sospeita.

Porén, máis alá dos mortos políticos aos que poida dar pé o
proceso aberto contra quen vén de confesar que chegou a ter 38 millóns de euros
no refuxio suízo, e avogando porque nada do que está detrás dese complot de
intereses que ten en catro gobernos autónomos –Madrid, Valencia, Baleares e
Galicia–, por unha parte, e no despacho que o home das finanzas do PP tiña na
rúa Xénova, pola outra, o seu escenario de operacións, quede impune, o que se
impón é poñer a cero a conta da democracia. Para volver a empezar con tódolos
corruptos e tódolos corruptores inhabilitados: para exercer en política, uns,
para contratar coas administracións públicas, os outros.

A asociación, que xa foi rexistrada na Xunta o pasado venres, está aberta a outros medios de comunicación. Polo momento, Sermos Galiza xa amosou a súa intención de integrarse na mesma. Esta iniciativa ten a súa orixe na experiencia Vitaminas para o Galego, impulsada o pasado ano que desenvolveu varios eventos xornalísticos e culturais en defensa do noso idioma.

Obxectivos

Os principais obxectivos da nova Asociación de Medios en Galego serán defender os intereses dos seus asociados favorecendo así o afortalamento dos medios de comunicación en galego. Tamén contribuir ao proceso de asentamento do sector dos medios de comunicación de información xeral na lingua propia de Galicia e á consolidación dun espazo de comunicación en galego fomentando a presenza pública, tanto individual como conxunta, dos medios de comunicación neste idioma.

Esta asociación tamén contribuirá á profesionalización do sector de xeito que as empresas se doten de estruturas sólidas que garantan a proxección de cada medio conseguindo a independencia económica e represetnará ao sector diante das distintas administracións en todo aquelo que afecte aos medios de comunicación en galego.

Tamén debaterá colectivamente os temas de interese para o sector e asesorará ás entidades produtoras de medios integradas para facer fronte aos problemas profesionais comúns, promoverá iniciativas lexislativas e administrativas que beneficien ao sector. Ademais, desenvolverá accións, eventos e campañas de sensibilización tendentes a visibilizar na sociedade a existencia dos medios de comunicación en galego, intercambiará coñecementos e información entre os membros da Asociación e promoverá proxectos comúns e contribuirá ao proceso de normalización lingüística.

Socios

Serán socios desta asociación, as persoas físicas ou xurídicas cuia actividade principal sexa a produción e tratamento de información calquera que sexa o seu soporte e que, entre outros requisitos, utilicen o galego, teñan unha periodicidade non superior a un mes, teñan unha vida mínima anterior á constitución de seis meses e que máis do 70% da súa extensión ou tempo de emisión estea adicada a contidos non publicitarios. Non poderán formar parte da asociación os organos de expresión de administracións públicas ou entidades dependentes, partidos políticos, organizacións sindicais, patronais e colexios profesionais, así como calquera outra de análoga natureza, nin as asociación ou entidades que se atopen incursas en procesos concursais ou de disolución, ou que manteñan débedas con traballadores ou ex traballadores.

Neste ProTexta 20 abórdanse algunhas das máis salientables novidades editoriais nos campos da poesía, narrativa, ensaio, literatura infantil e xuvenil e banda deseñada. Procuramos o alento crítico e estamos na rúa grazas a unha completa nómina de colaboradores e colaboradoras que len canda nós.

«Non son alleo á normalización cultural, son contrario», afirma Alberto Lema na capa, chamada á entrevista longa deste número. No fío da publicación de Da Máquina (Galaxia, 2012), a súa terceira novela, falamos co narrador e poeta dunha escrita que entende como forma de acceso ao real contemporáneo. Tamén recollen as páxinas desteProTexta entrevista con Samuel Solleiro, que regresa ao relato con Gran tiburón branco (Xerais, 2012) e que anda arredor de posmodernidade fronte a modernidade.

Letras de cancións que constrúen un retrato colectivo percorren a reportaxe coa que abrimos este número, de Ataque Escampe a Das Kapital. E entre a crónica e o artigo de ton ensaístico achegámonos á entrega dos últimos Premios Rosalía de Castro, do Pen Clube, e á traxectoria dun dos recoñecidos, José Viale Moutinho, narrador, poeta e xornalista portugués.

No apartado de narrativa dedicamos un artigo ao volume de relatos de Bieito Iglesias, Contos da terra da tarde, e unha crítica á novela Dark butterfly de Rexina Vega. Aténdese a poesía na recensión da obra Balea2, de Estevo Creus. Canto ao teatro, trázase unha ollada á creación dramática de Isaac Díaz Pardo. E o apartado de literatura infantil e xuvenil inclúe noticia da máis recente tradución de Canto de Nadal, de Charles Dickens, de 2044 de Eduardo Santiago, e do álbum de Eric Carle O artista que pintou un cabalo azul. Habibi, de Craig Thompson, é o volume escollido para a banda deseñada.

A crítica dun volume colectivo arredor da achega dos emigrantes a América ao desenvolvemento da educación, editado polo Instituto de Estudos Miñoranos, abre unha cumprida sección que atende o ensaio. Nela inclúese tamén un artigo sobre dúas publicacións urxentes arredor do 15M, A praza é nosa e O pobo indignado. Amais, críticas dunha recolleita de artigos de Xavier Vence, dos volumes que percorren a vida e o pensamento de Luís Soto, José Pasín e Santiago Montero, e de O rastro que deixamos, libro de Agustín Fernández Paz, a camiño entre crónica e creación. A crítica dunha compilación de estudos arredor da arte en América Latina e un artigo que aborda os dous libros máis recentes de Camilo Nogueira, Para unha crítica do españolismo e A rota do sal, completan este apartado da publicación.

Pechamos este número vinte cun artigo en que o poeta, narrador e xornalista Manuel Darriba anda os carreiros do pensamento contemporáneo para opor á interpretación característica da posmodernidade a contundencia dos feitos.

A calidade dos textos publicados durantes estes meses é unha mostra do talento das escritoras e escritores galegos. O primeiro relato que apareceu neste espazo foi “Cangas/Ganga”, da escritora Cristina Pavón, relato evocador no que as imaxes de India e Galiza mestúranse creando un collage tan exótico coma común. A semana seguinte, publicouse o texto erótico “Ela” de Beatriz Maceiras, no que a escritora introdúcenos nos pensamentos máis íntimos dunha muller aparentemente feliz que acaba rachando co cotián.

O autor Xosé Carlos Carracedo móllanos con “Choiva en charcos”, peza chea de lirismo na que a choiva empapa o pensamento. O poema “Fouces violáceas” é unha declaración de principios de Patricia Kalevala. Versos cheos de forza como “Derrubei coas miñas propias mans/as pesadas muradas dos xéneros” ou “Nunca tiven candado nos ovarios/ nunca tiven medo de sentir pracer” compoñen esta peza reivindicativa.

Con “Pentecostés, Veni, Sancte Spiritus” , Alberte Momán déixanos ver a través dunha mira o seu mundo interior. O que aparentemento é unha situación intrascendente que acontece nun bar calquera, agocha pensamentos de grande fondura sobre a poesía de Ana Romaní ou sobre o país. Pola súa banda, María Brañas condúcenos polo anonimato das grandes cidades en “Pronóstico (des)atinado”. Dúas vidas que se cruzan tódolos días, pero tan diferentes “coma o do abismo existente entre a comodidade e a miseria, e entre o hoxe e a incerteza do mañá”.

A protagonista de “Redención”, o relato da autora Iria Castro, consegue a liberación a través da vinganza. Xosé Carlos Carracedo repite en Tempo de Contos coa publicación do poema “Fragrancia de idea, soneto entumecido”. O mesmo que a autora Beatriz Maceda, con “Tuerka 27”, relato sobre unha cita a cegas peculiar. Por último, o escritor Daniel Landesa cóntanos a fermosa historia de como “O rapás que veu d’aló” entra na vida dunha pequena fidalga galega.

Desde Tempo de Contos queremos agradecer a súa participación tanto aos autores dos textos literarios como as artistas que deseñaron as ilustracións para este espazo: María F. Villamarín, Laura Reboredo e Sara Santalla.

Velaí polo que se fai urxente e necesaria
unha reforma política que poña sobre seguro os valores dos que máis precisan a
democracia e a nosa convivencia. Os do pluralismo e os da liberdade, en
primeiro lugar, porque sen eles a Constitución e tódalas normativas legais son
papel mollado. Entre outras razóns, porque é como se poden poñer en exercicio
aqueles dereitos, tanto individuais como colectivos, que máis e mellor
diferencian entre un sistema democrático e un sistema autoritario. Aínda que
custe crelo, ás veces non se fai tan visible esa diferenza. Abonda con ver de
que maneira o executivo de Rajoy, e con el os deputados do PP que o aplauden e
validan, está exercendo a gobernanza fronte á crise: recorrendo aos
decretos/lei, que unicamente deberan ser utilizados para emerxencias, e non
para fuxir do debate parlamentar, como é o caso. E se iso contradí, malia ser
legal, a letra pequena da Carta Magna, xa non diremos a que nivel de
contradicións chegan ese goberno e ese partido cando, baixo escusas de mal
pagador, incumpren de principio a fin o programa co que se presentaron, con
reclamos salvíficos e promesas de felicidade incluídas, ás últimas eleccións
xerais.

Agora chega a teima conservadora de poñer
en almoeda as cámaras de representación. Diante do que a secretaria xeral do PP
e presidenta manchega, Dolores de Cospedal, vén de impoñer na súa comunidade
-que os deputados e deputadas deixen de percibir un pagamento pola súa
dedicación exclusiva á causa pública-, e diante do que o presidente galego
Núñez Feijóo está decidido a impoñer na súa -reducir o número de deputados, sen
variar as porcentaxes de representación provincial, tan escoradas desde sempre
a prol das provincias menos poboadas-, só cabe pensar que o fan por prexuízos
ideolóxicos e/ou por puros cálculos electorais. Nada que ver co aforro, unha
escusa que non se ten en pé desde o momento en que se negan alá e acó a debater
e consensuar unha proposta da oposición que mataría dous paxaros dun tiro:
asegurar o pluralismo e o equilibrio na representación territorial -velaí a
oportunidade para facer de Galicia un distrito único-, por unha banda, e
introducir ao tempo, sen menoscabo ningún para o dito anteriormente, factores
de corrección nas partidas de gasto neses parlamentos.

Todo o que racionalmente se entenda por innecesario,
sen que iso comporte limitar nin un só grao a capacidade dos elixidos para
manter activada a súa función de servizo público. Xa que logo, ao servizo do
público. Todo o contrario do que a señora Cospedal vai provocar coa súa
demagóxica medida, pois que a cámara manchega vai estar atestada de deputados
okupas, xentes adiñeiradas dispostas a compaxinar os seus negocios coa política
parlamentar, sabedores sen dúbida dos beneficios persoais que iso lles vai
supoñer. Sobre todo se, como é fácil deducir, o resto dos deputados e deputadas
non acabe dispoñendo do tempo e da dedicación que necesitarían para exercer a
vixilancia que require unha tal combinación de intereses. Feijóo non chega
tanto, pero está en liña coa redución do pluralismo e da representatividade que
derivan de ambas as dúas decisións.

Esa reforma política tería, pois, que
avanzar noutra dirección ben diferente daquela na que, en plan regresivo e
reaccionario, se quere reinstalar a dereita española -na que os populares de
Feijóo se senten, con tódalas consecuencias, gustosamente instalados. Forzando,
en primeiro lugar, unha maior independencia dos cargos electos e mesmo dos
militantes fronte ás cúpulas dos partidos. Un obxectivo ben complicado, pola
resistencia das organizacións a perder capacidade de control sobre eles. Aínda
que hai mecanismos de presión que poderían ser eficaces: por caso,
condicionando as subvencións públicas que reciban ás esixencias dunha
verdadeira democracia interna. Conseguindo, en segundo lugar, que o Parlamento e
as súas correspondentes comisións se convertan no espazo onde efectivamente se
controle a acción do goberno, non no espazo no que se amplifica esa acción. En
terceiro lugar, garantindo a independencia das institucións e poderes do Estado
que teñen entre as súas misións a de controlar os políticos. Acometendo, en
cuarto lugar, unha despolitización da administración pública, o que comporta
separar claramente as estruturas políticas e administrativas que actualmente
coexisten dentro dela.

Con outras tres propostas de reforma que
contribuirían a facilitarlle ao cidadán un control moito máis directo sobre a
actuación dos seus representantes. Implantar o máximo de transparencia na
xestión do público, de tal maneira que os contratos e gastos de cada Administración
poidan ser controlados de forma efectiva e en tempo real por calquera cidadán
ou institución. Deseñar, ademais, un sistema fiscal que deixe ben claro ante os
cidadáns quen fai que, con que recursos se paga e, xa que logo, a quen han
pedir contas. E establecer autoridades independentes que se encarguen de
vixiar, e no seu caso de penalizar, os niveis de transparencia esixidos -a lei
aprobada hai poucos meses non contempla a súa existencia- e o comportamento dos
medios de comunicación de masas, sen cuxa independencia dos poderes económicos
e políticos non poderán cumprir coa súa condición de contra-poderes, algo
fundamental para que a cidadanía teña neles o aval que necesita para ver
satisfeito o seu dereito a unha información veraz.

Tamén para todo iso -ademais do que ten
como reclamo avanzar nunha verdadeira federalización do Estado- é
imprescindible unha reforma a fondo da Constitución.

A última vés que a vella ama case me sorprende foi onte mesmo, e coido que algo debeu sospeitar, xa que mesmo deixou de cantar. A Aida sempre está cantando polo baixo coa súa voz agarimosa e só interrompe os seus alalás cando estraga algún dos vasos de cristal da mamai ou cando queima os dedos cunha pota saída do lume. Por outra parte, a noite pasada foi moi especial, por iso hoxe quero quedar un chisquiño máis do normal a ulir as estrelas. Pouco antes de que a ama deixase o seu canto vin unha estrela na que nunca antes reparara, botei o nariz cara a ela e descubrín que non era capaz de describir o seu olor, se é que o tiña. Pero o máis estraño é que ese farol se movía. Non, non se trataba dunha desas intermitencias que por veses teñen os astros, realmente movíase e ía directa cara as árbores do xardín. Xusto cando semellaba querer pousar sobre a pereira notei os pasos e o silencio repentino da Aida, fechei a fiestra a modo e bulín para meterma na cama velozmente. Estaba tan cansa que axiña quedei durmida.

Á mañá seguinte espertei coa sensación de telo soñado todo, e así seguiría crendo se non fose que, despois de poñer o vestido de fío branco e de almorzar torradas con aceite e tona, tiven que saír rapidamente ao xardín atraída polos berros de Miño, o impertinente fillo do caseiro. Abraiada vino parado xusto fronte á pereira coas mans engurrando a pucha que acababa de sacar da súa cabeza, deixando á vista o pelo mal cortado e unha cara de pasmo coma se vise á santa compaña: – Ondiá! Desapareseron todas as peras!

Despois diso quedoume ben claro que algo pasara pola noite e a estrela inodora algo tiña que ver, xa que ningún rapazolo da aldea se atrevera nunca a adentrarse polo labirinto do xardín do pazo ata as froiteiras máis gorentosas. Esta noite non sei o que agardo, pero non lle quito ollo ás árbores e as estrelas, pero nada, nin aparecen novos astros móbiles nin se move unha soa folla en todo o xardín. Despois dun bo anaco xa é noite pecha e decido, vencida polo sono, volver para a cama mentres repaso todas as sensacións que os meus sentidos recolleran a noite anterior. Lembrei a luz que pouco e pouco se ía achegando e, sobre todo, non podo tirar da mente o preludio, a sensación de que algo ía pasar, algo que quizais cambiaría a miña vida para sempre; e entre soños vexo a estrela atravesando a fiestra e enchendo a estansia da fidalghiña de cores e luces brillantes ata envolverme, podo sentir o calor da luz inundando os meus ósos nun benestar que nunca antes sentira.

E ao espertar ao día seguinte alí estaba. A sorpresa de velo alí parado afogou o berro de auxilio que, sen dúbida, quere saír da miña gorxa e chamar pola mamai e pola Aida, mais ben sei que non me escoitarían. Xusto diante da miña cara ficaba parada a face inmóbil dun rapaz, cuxos ollos enormes brillan cun hipnotizante fulgor azul.

Esta era a súa primeira cita cunha muller da que coñecía todo menos o seu aspecto físico. Elisa non poñía fotos dela en ningunha parte. El creara a súa propia Elisa na súa mente. Nin alta nin baixa, de pelo escuro e ollos marróns como o mel. A imaxinaba cuns labios carnosos, delgada e con pouco peito, así lle gustaban a el, sabía que iso era raro, todos os seus amigos falaban das tetas voluptuosas que tiña esta e a outra, vamos que canto máis grandes mellor, neso si que coincidía co seu pai, a súa nai era unha muller fermosa, pero nunca destacara por ter unhas tetas grandes.

A roupa xa a tiña preparada, fora cortar o pelo e fixera o traxecto ata La Tuerka 27 tres veces, nas tres ocasións quedouse na beirarrúa de en fronte. Sempre había xente sentada fóra fumando e falando, as idades variaban moito, desde nenos e nenas de doce anos , adolescentes, ata persoas de trinta en diante. A xanela estaba chea de letreiros anunciadores do que parecían obras de teatro “Debuxos animados”, “Luxuria”…

E chegou o día, eran as oito e media, sabía que o traxecto lle levaría exactamente vinte minutos, tiña dez minutos de máis por si xurdía algún imprevisto. Foi dando un paseo. A partir de hoxe a súa vida podía cambiar, por fin podería deixar de estar só ante a pantalla do ordenador, e eses pratos tan exquisitos que sabía cociñar terían a alguén esperándoos. A cociña era o lugar onde se sentía máis ledo e seguro, era un bo cociñeiro, seguro que Elisa sabería apreciar ese don nel.

Alí estaba, La Tuerka, xente fora como sempre, ninguén se fixou nel, o local dentro era acolledor, tiña dúas plantas, a de abaixo non sabía para que era, pero nesta estaba a cafetería, nunha mesa do fondo estaban sentados dous homes e unha muller en animada conversación, a muller vestía un bata de casa e zapatillas, un deles vestía de muller e o outro so destacaba polo seu pelo, lle recordaba o de Lord Byron. Elisa non chegara, sentouse e pediu un café. Entretívose observando á xente. Como falaban, rían, tocábanse.

O seu ánimo estaba decaendo, xa eran as nove e vinte e todo o mundo empezou a moverse, uns baixaban as escaleiras, outros entraban nunha habitación que estaba ás súas costas, os dous homes e a muller xa non estaban na mesa, e o local quedou en silencio. Quedaban a camareira e mais el. Pediu un whisky, necesitaba algo que lle dera ánimo ao seu corpo e a súa mente. Elisa non aparecía e empezaron a oírse aplausos e voces de xente rindo e falando. Outra vez todos aos seus postos, na rúa, nas mesas.

Estaba claro que lle dera plantón, así que ía pedir o seu terceiro whisky. Gustáronlle os ollos da camareira, grandes, limpos.

-En vez doutra copa poderías mercar unha torca e ir ver algunha das obras, hoxe son todas moi divertidas, só costa tres euros e xa veras como as pasalo ben, anímate.

Alí estaban as porcas, brancas, azuis e verdes. Non podía dicirlle que non á única muller que lle fixera caso aquel día, mercou a branca.

-Tes que baixar a escaleiras, alí están as tres salas. As obras duran media hora, cando remate xa me dirás se che gustou.

Ás dez menos dez a mesma movida, toda a xente entrando, e repartíndose nas salas. A miña era unha habitación pequena. A xente sentouse no chan. Ao fondo a rapaza da bata e as zapatillas estaba sentada lendo unha revista, era moi fermosa. Entrou o rapaz do pelo ao Lord Byron e empezou a obra. A historia era divertida, unha parella de trinta anos, ela queixándose da falta de atencións sexuais del, empregando ese trucos que as mulleres coñecen tan ben, el intentando quitarlle importancia e dicíndolle que a quere e que non hai ningún problema. O texto era divertido e dous actores moi bos. De cando en vez implican ao público, sentinme ben, esquecín a Elisa.

Volvín á cafetaría ca esperanza de vela, pero ninguén tiña a novela de Philip Roth, comprei as dúas porcas que me quedaban, a verde e a azul, e así pasei a seguinte hora. Cando saía da última ía empezar unha monologuista, pedín outro whisky e senteime a escoitar o monólogo.

E alí estaba, sentada nun tallo ca novela de Philip Roth na man, e disposta a empezar o seu monólogo. Tal como eu a imaxinara, nin alta nin baixa, os ollos color mel, delgada e sen moitas tetas. Empezaron a suarme as mans, busquei a súa mirada, algún indicio de que me recoñecía, era o único que levaba posta unha camiseta ca cara de Darth Vader e debaixo a frase Helado Oscuro.

Soamente podo recordar a primeira frase do monólogo: na vida dos actores hai dúas etapas, antes e despois dos sesenta… O resto do tempo só a vin a ela. Cando empezou a aplaudir a xente intentei achegarme a ela, pero foi coma se se esfumase.

Subín a preguntarlle a miña amiga a camareira como podía falar coa monologuista.

A rapaza miroume con estrañeza.

-Hoxe non hai monólogos. Só temos microteatro.